ৰভা ভাষা
ৰভা ভাষা উত্তৰ-পূব ভাৰতত প্ৰচলিত এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ চীন-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত ভাষা। এই ভাষাটো মূলতঃ অসমৰ গোৱালপাৰা, দৰং আৰু কামৰূপ জিলাৰ উপৰি মেঘালয়, নাগালেণ্ড, পশ্চিম বংগ আৰু ভূটানৰ কিছু অংশত প্ৰচলিত হৈ আছে। ভাষাবিদ ইউ. ভি. যোচেফৰ মতে, ৰভা ভাষাৰ প্ৰধানকৈ তিনিটা উপভাষা আছে— ৰংদানী, মৈতোৰী আৰু কোচা। এই উপভাষাসমূহৰ মাজত যথেষ্ট পাৰ্থক্য পৰিলক্ষিত হয়, যিয়ে কেতিয়াবাভাষীসকলৰ মাজত পাৰস্পৰিক যোগাযোগত প্ৰভাৱ পেলায়। অসমৰ গোৱালপাৰা জিলা আৰু মেঘালয়ৰ উত্তৰ ঢালত কোৱা ৰংদানী আৰু মৈতোৰী উপভাষা দুটাৰ মাজত পাৰ্থক্য অতি কম যদিও পশ্চিম দিশলৈ ক্ৰমান্বয়ে এই ব্যৱধান বাঢ়ি যায়। ইয়াৰ বিপৰীতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে কোৱা কোচা উপভাষাটো অধিক পৃথক আৰু ৰংদানী বা মৈতোৰী ভাষীসকলৰ বাবে ই একেবাৰে বুজি পোৱা টান। ২০০৭ চনত ইউ. ভি. যোচেফে ব্ৰিল প্ৰকাশনৰ জৰিয়তে গ্ৰেটাৰ হিমালয়ান ৰেজনছ চিৰিজৰ অধীনত ৰভা ভাষাৰ এটি ব্যাকৰণ প্ৰকাশ কৰিছিল। এই ভাষাৰ ভৌগোলিক বিস্তাৰ আৰু উপভাষাগত বৈচিত্ৰ্যই উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ভাষিক অধ্যয়নত বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে।
ৰভা ভাষা চীন-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত এটি ভাষা।
ইউ. ভি. যোচেফৰ মতে ৰভা ভাষাৰ তিনিটা উপভাষা আছে: ৰংদানী, মৈতোৰী আৰু কোচা।
ৰংদানী আৰু মৈতোৰী উপভাষা দুটা অসমৰ গোৱালপাৰা জিলাৰ দক্ষিণ পাৰে আৰু মেঘালয়ৰ উত্তৰ ঢালত কোৱা হয়।
কোচা উপভাষাটো ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰ পাৰে কোৱা হয় আৰু ই ৰংদানী বা মৈতোৰী ভাষীৰ বাবে বোধগম্য নহয়।
২০০৭ চনত ইউ. ভি. যোচেফে ব্ৰিল প্ৰকাশনৰ দ্বাৰা 'লেংগুৱেজেশ্ব অৱ ফ্ৰ গ্ৰেটাৰ হিমালয়ান ৰেজন' শৃংখলাত ৰভা ভাষাৰ এটি ব্যাকৰণ প্ৰকাশ কৰে।
ভাৰতৰ বাহিৰে ভূটানৰ ৯খন জিলাত প্ৰায় ১,৬০০ ৰভাভাষী লোক বসতি কৰে।
ৰভা ভাষাৰ পৰিচয় আৰু শ্ৰেণীবিভাজন
ৰভা ভাষা হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰতত প্ৰচলিত এটি প্ৰধান চীন-তিব্বতীয় ভাষা। এই ভাষাটো বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ লোকৰ দ্বাৰা কোৱা হয় আৰু ইয়াৰ নিজস্ব ভাষিক বৈশিষ্ট্য আছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ভাষিক ভূমিত ৰভা ভাষাৰ এক সুকীয়া স্থান আছে। ভাষাবিজ্ঞানীসকলৰ অধ্যয়ন অনুসৰি, এই ভাষাটোৰ কেইবাটাও ভাগ বা উপভাষা আছে যিবোৰে ইয়াৰ সমৃদ্ধি প্ৰকাশ কৰে। ৰভা লোকসকলৰ মাজত প্ৰচলিত এই ভাষাই তেওঁলোকৰ সংস্কৃতি আৰু পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। ভাষাৰ উৎস আৰু গঠনৰ ফালৰ পৰা চালে দেখা যায় যে ই চীন-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ উত্তৰ-পূব শাখাৰ লগত গভীৰভাৱে সংযুক্ত। অসমৰ জনজীৱন আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত ৰভা ভাষা আৰু ইয়াৰ উপভাষাসমূহে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।
ৰভা ভাষাৰ উপভাষাসমূহ
বিখ্যাত গৱেষক ইউ. ভি. যোচেফৰ মতে ৰভা ভাষাৰ মূলতঃ তিনিটা উপভাষা আছে— ৰংদানী, মৈতোৰী আৰু কোচা। এই উপভাষাসমূহৰ মাজত উচ্চাৰণ, শব্দভাণ্ডাৰ আৰু ব্যাকৰণগত কিছু বৈসাদৃশ্য দেখা যায়। ৰংদানী আৰু মৈতোৰী উপভাষা দুটা মূলতঃ অসমৰ গোৱালপাৰা জিলাৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰে আৰু মেঘালয়ৰ উত্তৰ ঢালত প্ৰচলিত হৈ আছে। এই দুয়োটা উপভাষাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য অতি নগণ্য যদিও পশ্চিম দিশলৈ যোৱাৰ লগে লগে এই ভিন্নতা ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে কোচা উপভাষাটো ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰ পাৰে কোৱা হয়। কোচা উপভাষাটো ইমানেই পৃথক যে ই ৰংদানী বা মৈতোৰী ভাষী লোকৰ বাবে একেবাৰে বুজি পোৱা অসম্ভৱ হৈ পৰে। এই উপভাষাগত বৈচিত্ৰ্যই ৰভা ভাষাক ভাষাতাত্ত্বিক অধ্যয়নৰ এক আকৰ্ষণীয় বিষয় কৰি তুলিছে।
ৰভা ভাষাৰ ভৌগোলিক বিস্তাৰ
এথন'লজীৰ তথ্য অনুসৰি ৰভা ভাষা ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যত বিস্তৃত হৈ আছে। অসমৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ দৰং জিলা, গোৱালপাৰা জিলা আৰু কামৰূপ জিলাত ৰভাভাষী লোকসকল বাস কৰে। অসমৰ উপৰি নাগালেণ্ড ৰাজ্যতো এই ভাষাৰ প্ৰচলন আছে। পশ্চিম বংগৰ জলপাইগুৰি জিলা, আলিপুৰদুৱাৰ জিলা আৰু কোচবিহাৰ জিলাৰ তুফানগঞ্জ মহকুমাটো ৰভা ভাষা কোৱা লোক পোৱা যায়। মেঘালয়ৰ পূব গাৰো পাহাৰ জিলা আৰু পশ্চিম গাৰো পাহাৰ জিলাতো এই ভাষাৰ বিস্তাৰ আছে। কেৱল ভাৰততেই নহয়, চুবুৰীয়া দেশ ভূটানৰ ৯খন জিলাতো প্ৰায় ১,৬০০ জনমান ৰভাভাষী লোকে বসবাস কৰে। এই বিস্তৃত ভৌগোলিক অৱস্থানে ৰভা ভাষাৰ ব্যপ্তি আৰু বিভিন্ন অঞ্চলত ইয়াৰ স্থিৰতা প্ৰমাণ কৰে।
ইউ. ভি. যোচেফৰ গৱেষণা আৰু ব্যাকৰণ প্ৰকাশ
ৰভা ভাষাৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়ন আৰু সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত ইউ. ভি. যোচেফৰ অৱদান অপৰিসীম। তেওঁ এই ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ গভীৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰি বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য প্ৰকাশ কৰিছে। ২০০৭ চনত তেওঁ ৰভা ভাষাৰ ওপৰত এটি সুন্দৰ ব্যাকৰণ গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে। এই গ্ৰন্থখনি বিশ্ববিখ্যাত প্ৰকাশন সংস্থা ব্ৰিল (Brill) ৰ দ্বাৰা 'লেংগুৱেজেশ্ব অৱ ফ্ৰ গ্ৰেটাৰ হিমালয়ান ৰেজন' (Languages of the Greater Himalayan Region) নামৰ বিশেষ শৃংখলাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ প্ৰকাশ পাইছিল। এই ব্যাকৰণখনিয়ে ৰভা ভাষাৰ গঠন, ৰূপ আৰু উপভাষাগত পাৰ্থক্যসমূহ বুজাত গৱেষক আৰু ভাষাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক যথেষ্ট সহায়তা কৰিছে। এই প্ৰকাশনৰ জৰিয়তে ৰভা ভাষাখনে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত শৈক্ষিক স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।
ৰভা সমাজ আৰু আনুষংগিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ
ৰভা ভাষা কোৱা লোকসকল কেৱল এটি ভাষিক গোটেয়েই নহয়, তেওঁলোকৰ সুকীয়া সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ো আছে। এই ভাষাৰ সৈতে ওত্ৰোতোভাৱে জড়িত কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান আৰু সামাজিক গোট আছে যিবোৰে ৰভা জনগোষ্ঠীৰ উন্নয়নত কাম কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত ৰভা লোকসকলৰ সামাজিক পৰিচয় বহন কৰা 'ৰভা পিপল', ৰাজনৈতিক তথা প্ৰশাসনিক অধিকাৰৰ বাবে গঠিত 'ৰভা হাচং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ' (Rabha Hasong Autonomous Council) আৰু ধৰ্মীয় তথা সামাজিক কাম-কাজৰ লগত জড়িত 'ৰভা বেপ্টিষ্ট চাৰ্চ ইউনিয়ন' (Rabha Baptist Church Union) আদি উল্লেখযোগ্য। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে ৰভা ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰসাৰ তথা সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।
ৰভা ভাষাৰ যোগাযোগগত প্ৰত্যাহ্বানসমূহ
যিহেতু ৰভা ভাষাৰ বিভিন্ন উপভাষাৰ মাজত যথেষ্ট তাৰতম্য আছে, সেয়েহে ইয়াৰ ব্যৱহাৰত কিছু যোগাযোগগত প্ৰত্যাহ্বান দেখা যায়। মৈতোৰী আৰু ৰংদানী উপভাষা দুটাৰ মাজত পাৰস্পৰিক বুজাবুজি সহজ হ'লেও, পশ্চিমলৈ যোৱাৰ লগে লগে এই ভিন্নতা বাঢ়ি যায়। ইয়াৰোপৰি, ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ কোচা উপভাষাটো দক্ষিণ পাৰৰ উপভাষাসমূহৰ সৈতে একেবাৰে অমিল হোৱাৰ বাবে ভিন্ন অঞ্চলৰ ৰভাভাষীসকলৰ মাজত কথাবতৰা পতাৰ ক্ষেত্ৰত সমস্যাৰ সৃষ্টি হয়। এই উপভাষাগত ব্যৱধান সত্ত্বেও ৰভা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে নিজৰ মাতৃভাষাৰ চৰ্চা অব্যাহত ৰাখিছে। এই প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ অধ্যয়নে ভাষাবিজ্ঞানৰ ছাত্ৰসকলক উপভাষাৰ পৰিৱৰ্তন আৰু ক্ৰমবিকাশৰ ধাৰণা স্পষ্ট কৰাত সহায় কৰে।
ৰভা ভাষা অধ্যয়ণৰ গুৰুত্ব
উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ থলুৱা ভাষাসমূহৰ মাজত ৰভা ভাষাৰ অধ্যয়ন অত্যন্ত তাৎপৰ্যপূৰ্ণ। চীন-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ বাবে ই ভাষাবিজ্ঞানৰ গৱেষকসকলৰ বাবে এক আকৰ্ষণীয় ক্ষেত্ৰ। অসমৰ গোৱালপাৰা, কামৰূপ আৰু দৰং জিলাৰ লগতে চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহতো এই ভাষাৰ প্ৰচলন থিক সৰ্বভাৰতীয় পৰিৱেশত ইয়াৰ গুৰুত্ব বঢ়াইছে। ইউ. ভি. যোচেফৰ দৰে ভাষাবিদৰ গৱেষণাই এই ভাষাৰ ব্যাকৰণগত দিশসমূহ পোহৰলৈ আনিছে। স্কুলীয়া শিক্ষা, উচ্চ শিক্ষা আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাত অসমৰ থলুৱা ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ জ্ঞান থকাটো জৰুৰী। সেইবাবে, ৰভা ভাষাৰ গঠন, ভৌগোলিক বিস্তাৰ আৰু উপভাষাগত বৈচিত্ৰ্যৰ জ্ঞান অৰ্জন কৰাটো অত্যন্ত ফলদায়ক।
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
ৰভা ভাষা কোনটো ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত?
ৰভা ভাষা চীন-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত।
ইউ. ভি. যোচেফৰ মতে ৰভা ভাষাৰ উপভাষা কেইটা আৰু কি কি?
ইউ. ভি. যোচেফৰ মতে ৰভা ভাষাৰ তিনিটা উপভাষা আছে— ৰংদানী, মৈতোৰী আৰু কোচা।
ৰভা ভাষাৰ কোচা উপভাষাটো ক'ত কোৱা হয়?
কোচা উপভাষাটো ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰ পাৰে কোৱা হয়।
ৰভা ভাষাৰ ব্যাকৰণ কেতিয়া আৰু কোনে প্ৰকাশ কৰিছিল?
২০০৭ চনত ইউ. ভি. যোচেফে ব্ৰিল প্ৰকাশনৰ দ্বাৰা ৰভা ভাষাৰ ব্যাকৰণ প্ৰকাশ কৰিছিল।